Swair

पर्यटन करणं हे बहुतेक सगळ्यांनाच आवडत. त्यातही जर जग प्रवास करण्याची संधी मिळाली तर! साधारण शंभर वर्षांपूर्वी तीन पारशी तरुणांनी ही संधी साधली... तेही चक्क सायकल वरून. यासंदर्भात त्यांचे अनुभव 'वीथ सायकलिस्ट अ राउंड द वर्ल्ड' या पुस्तकाद्वारे त्यांनी सांगितले आहेत. या पुस्तकाला प्रस्तावना दिली आहे जवाहरलाल नेहरू यांनी!  या तरुणांनी एकंदर ४४००० मैल प्रवास केला. ह्या प्रवासात काही वेळा त्यांना  १४० फ़्रेन्हाईट उष्णता असताना, काही वेळा अन्न आणि पाण्यावाचून तर काही वेळा चाचेगिरीला ही तोंड देत प्रवास करावा लागला. दलदल, घनदाट जंगल ह्यातूनही त्यांना प्रवास करावा लागला. असेही कित्येक मार्ग होते की जिथे पहिल्यांदाच सायकल चालवली गेली. बॉम्बे वेटलिफ्टिंग क्लब येथून १५ ऑक्टोबर १९२३ ला ६ तरुणांनी ह्या मोहिमेचा श्रीगणेशा केला. पर्शिया, मेसोपोटेमिया, सीरिया, सिनाई येथील वाळवंट ओलांडत जगातील सर्वात कठीण मार्गातून साडेचार वर्ष प्रवास करणारे हे पहिलेच जगप्रवासी ठरावेत. बेनिटो मुसोलिनी, भारताचे तत्कालीन व्हॉईसरॉय लॉर्ड रिडींग, जपान टाइम्स, तसेच शांघाय येथील द पॅगोडा हे वृत्तपत्र ह्यांनीही ह्या सा...

 ' झुक झुक् झुक झुक अगीन गाडी धुरांच्या रेषा हवेत काढी पळती झाडे पाहू या मामाच्या गावाला जाऊ या ....' लहानपणी मामाच्या गावाला जाण्यासाठी लागणारी प्रवासाची ओढ जी लागते ती वाढतच जाते. माझ्या मामाच्या गावाला जाताना मध्ये लागणारा ' खंडाळ्याचो घाट ' प्रवासाची गंम्मत आणखीच वाढवत असे. अर्थात आपल्याला प्रवासापेक्षा जास्त ओढ लावत असते ते आपण जाणार असतो ते गंतव्यस्थान...destination. खंडाळ्याच्या घाटातील घनदाट झाडी आनंद देत असायचीच मात्र खरी ओढ असायची ती आजोळची! आजोळला जाणे असो की किल्ले बघणे असो... बहुतेकदा मुख्य आकर्षण प्रवास नव्हे तर डेस्टिनेशन हेच असते. काश्मीरपासून कन्याकुमारीपर्यंत फिरताना प्रवासापेक्षा तेथील निसर्गच जास्त मोहात पाडत असतो. खर ना! आजोळी गेल्यावर सुट्टीमध्ये आम्हा भावंडांची मैफल चांगलीच जमायची. त्यांच्याबरोबर केलेल्या छोट्या सहली विसरणे शक्यच नाही. कदाचित त्यामुळेच काही वर्षांपूर्वी त्यांच्याबरोबर प्रवास करत असल्याचे स्वप्न मला पडले. पहाटेच्या झोपेत पाहिलेले हे स्वप्न खूपच आल्हाददायक होते. जागेपणी आपण पाहत असलेल्या स्वप्नाचा आपण ध्यास घेतो तसाच ध्यास मी ह्या झ...

काश्मीर फाईल्स चित्रपटात एक दृश्य आहे... काश्मीरमधील बाजारामध्ये एक विक्रेता पाकिस्तानी रुपया देतो. त्यावर ग्राहकाला मात्र राग येतो. हे दृश्य पाहून मी विचारले 'असे का बरं? पाकिस्तानी रुपया भारतात दिला तर का राग यावा? तुम्हाला राग येईल का आणि आलाच तर का?' त्यावर उत्तर आले,' पाकिस्तान मध्ये भारतीय रुपया दिला तर ते आपले डोके फोडतील. मग आपल्याला काश्मीर मध्ये पाकिस्तानी रुपया दिला तर का राग येणार नाही?' त्यावर मी म्हटले की,' केवळ एवढेच कारण आहे का? निदान चित्रपटात तरी पाकिस्तानी लोकांनी असे काही केलेले दाखवले नव्हते. मग का बर राग आलेला दाखवला?' त्यावर माझा मित्र म्हणाला, ' ज्या विक्रेत्याने तो पाकिस्तानी रुपया दिला त्याचा हेतू महत्वाचा आहे. त्या रुपया देण्यातून तो हे दाखवत होता की काश्मीर हा भारताचा भाग आहे. ' मी विचारले,' केवळ पाकिस्तानी रुपया देण्यातून काश्मीर पाकिस्तानचा भाग आहे असे तो कसे सुचवू शकतो?' माझ्या मित्राकडे ह्याचे उत्तर नव्हते. मग मी म्हटले, ' बर करन्सी राहू दे. जर भारतात पाकिस्तानचा ध्वज उभारला तर? ' मग तो ताडकन म्हणाला,'क...

  भारत आणि पाकिस्तानच्या दरम्यान एक दिवसीय सामना सुरू झाला होता. मागील वर्षीच भारताने एकदिवसीय सामन्याचा विश्र्वकरंडक जिंकला होता. त्यामुळे पाकिस्तानमध्ये मालिका सुरू असूनही भारताचा संघ विजयाचा दावेदार होता. नुकतीच दिवाळीची सुट्टीही सुरू झाली होती. नक्की आठवत नाही पण बहुधा तो सामना दूरदर्शनवर दिसणार नव्हता. खाजगी वाहिन्या तर सुरूच झाल्या नव्हत्या. त्यामुळे ' आकाशवाणी ' कडे कान एकवटून मी समालोचन ऐकता ऐकता घरात ' मिनी क्रिकेट ' चा पटही मांडला होता. सामना सुरू झाला खरा पण थोड्या वेळातच आकाशवाणी प्रक्षेपण बंद पडले. घरात आमची घालमेल सुरू झाली. मी मात्र शांतपणे मिनी क्रिकेट वर लक्ष केंद्रित केले. तरी भारत - पाक सामन्याची चिंता सतावत होतीच. बराच वेळ लोटला आणि..... बातमी आली...ती भारतावर आदळलेल्या आपत्तीची... ती बातमी भारत पाक सामन्याची नव्हती, तर ती होती... भारताच्या लाडक्या पंतप्रधान इंदिरा गांधी ह्यांच्या हत्येची. आत्ता लक्षात येत होत की आकाशवाणी प्रक्षेपण अचानक का बंद झाले होते. मी खरतर त्या वर्षी दहावी मध्ये होतो आणि इतिहासाच्या पुस्तकात त्याच वर्षी इंदिराजींबद्दल प्रथमच क...

 'आज करे सो कल, कल करेसो परसो जलदी क्या है, जब जीना है बरसो' ह्या तत्वानुसार मी वागत होतो. शारीरिक श्रम म्हणजे ज्यांना बुद्धी  वापरता येत नाहीत अश्या लोकांची आवश्यकता असा सोयीस्कर (गैर)समज मी लहानपणापासून पक्का जपला होता. शिवाय तसेही मी दिवसभर भरपूर खेळ खेळत असायचो, त्यामुळे माझी अंगमेहनत तशीही होतच आहे. वेगळ्या व्यायामाची काय गरज? मात्र बँकेत नोकरी लागल्यानंतर रोजचा खेळ कधी थांबला हे लक्षातच आले नाही. रोजचा इतर व्यायाम आधीपासूनच नव्हता. मी पदवी मिळवली त्याचदरम्यान जागतिकीकरणाचे परिणामही दिसू लागले होते. मध्यमवर्गाची वाटचाल उच्चमध्यवर्गाकडे सुरू झाली होती. मी ही हळूहळू त्या मार्गाला ओढला जाऊ लागलो. 'लवकर निजे, लवकर उठे त्यास आरोग्यसंपत्ती लाभे' ह्या मंत्राचा त्याग करून मध्यरात्रीपर्यंत जागणे ह्यात भूषण वाटू लागले. काही वर्षातच ' सोफा, कार, मॉल' ह्या संस्कृतीचा कधी भाग झालो हे समजलेच नाही. सोफ्यावर बसून टीव्ही वर जाहिराती बघायच्या, मग कार मध्ये बसून त्या जाहिरातीतील पदार्थ आणायला मॉल मध्ये जायचे हीच ती 'सोफा, कार मॉल संस्कृती ' ह्या सगळ्याचा परिणाम होणे स...

सरळ, संथ प्रवाहादरम्यान एखादा अडथळा यावा आणि त्या प्रवाहाची लय बिघडून जावी, त्याप्रमाणेच गेल्या वर्षी आलेल्या कोरोना महामारीमुळे संपूर्ण जग ढवळून निघाले. सामान्य लोक तर सोडाच पण बलाढ्य देशातील मदमस्त सत्ताधीश, हुशारातील हुशार शास्त्रज्ञ गडबडून गेले.  जवळपास दीड दोन वर्षानंतरही ह्या महामारीवर कोणताही उपाय सापडला नाही. किंबहुना दोन तीन महिन्यांपूर्वी रुग्णांची संख्या झपाट्याने वाढू लागली आणि सरकारने पुन्हा एकदा 'कुलुपबंदी'चा फतवा काढला. ह्या फतव्याद्वारे अत्यावश्यक सेवा वगळता इतर सर्व बंद राहणार होते. अत्यावश्यक सेवेतील कर्मचाऱ्यांसाठी लोहमार्गावरील प्रवास सेवा उपलब्ध होती. मागील वर्षी प्रमाणेच यंदाही बँक सेवा देण्यात येणार होती, मात्र बँक कर्मचाऱ्यांना लोहमार्गसेवा मिळणार नव्हती.  बँक व्यवस्थापनाने सर्व कर्मचाऱ्यांना मागील वर्षीप्रमाणेच रोज कामावर येणे बंधनकारक केले होते. घर ते कार्यालय (बँकेची शाखा) हा प्रवास शहरातील शहरात असता तर अगदी चालतही जाता आले असते. मात्र बहुसंख्य बँक कर्मचारी २५ -५० किमी लांबच्या शहरात राहत होते. त्यांनी रोज कामावर यावे अशी अपेक्षा असली, तरी ते कसे या...